୧୨ ବର୍ଷରେ ବଦଳିଲା ଆର୍ଥିକ ସମାବେଶର ଚିତ୍ର; ୩୨.୯୨ କୋଟି ମହିଳା ହେଲେ ଲାଭାର୍ଥୀ, ୪୧.୨୯ କୋଟି ରୁପେ କାର୍ଡ ଜାରି,ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ସମାବେଶ ଅଭିଯାନରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜନଧନ ଯୋଜନା (PM-JDY) ଏକ ବଡ଼ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ୨୦୧୪ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ଯୋଜନା ୧୨ ବର୍ଷ ପୂରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ଅଗଷ୍ଟ ୧୯, ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ଜନଧନ ଖାତା ସଂଖ୍ୟା ୫୯.୦୯ କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ୨୦୧୫ରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ମାତ୍ର ୧୪.୭୨ କୋଟି ଥିଲା।
ମୋଟ ଖାତା ମଧ୍ୟରୁ ୪୫.୯୫ କୋଟି ଗ୍ରାମୀଣ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ-ସହରାଞ୍ଚଳରେ ରହିଛି। ସେହିପରି ସହର ଓ ମହାନଗରାଞ୍ଚଳରେ ରହିଛି ୧୩.୧୪ କୋଟି ଖାତା। ଏହା ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗ ଓ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଔପଚାରିକ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଯୋଡ଼ିବାରେ ଯୋଜନାର ବ୍ୟାପକ ପହଞ୍ଚକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।
ଜନଧନ ଯୋଜନାରେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ରହିଛି। ଅଗଷ୍ଟ ୧୯, ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ୩୨.୯୨ କୋଟି ମହିଳା ଏହି ଯୋଜନାର ଲାଭାର୍ଥୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ଔପଚାରିକ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ସେବାକୁ ମହିଳାଙ୍କ ଅଧିକ ପହଞ୍ଚ ତାଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସଶକ୍ତୀକରଣକୁ ମଜବୁତ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି।
ଜନଧନ ଖାତାରେ ଜମା ରାଶି ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ବଢ଼ିଛି। ୨୦୧୫ ମାର୍ଚ୍ଚରେ ଖାତାଗୁଡ଼ିକରେ ମୋଟ ୧୫,୬୭୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଜମା ଥିବାବେଳେ, ଅଗଷ୍ଟ ୧୯, ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ୩,୧୬,୫୧୪ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ଜମା ରାଶିରେ ପ୍ରାୟ ୨୦ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି।
ଏହି ବୃଦ୍ଧି ନିମ୍ନ ଆୟବର୍ଗର ପରିବାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଞ୍ଚୟ ଅଭ୍ୟାସ ବଢ଼ିବା ସହ ଔପଚାରିକ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ବଢ଼ୁଥିବା ବିଶ୍ୱାସକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।
ଜନଧନ ଯୋଜନା ଏବେ କେବଳ ଏକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତା ଖୋଲିବା ଅଭିଯାନ ହୋଇ ରହିନାହିଁ। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସଞ୍ଚୟ, ଋଣ, ବୀମା, ପେନସନ, ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ଓ ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ଲାଭ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଉଛି।
ଯୋଗ୍ୟ ଖାତାଧାରୀଙ୍କୁ ୧୦ ହଜାର ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଭରଡ୍ରାଫ୍ଟ ସୁବିଧା ମିଳିପାରୁଛି। ଏହାଛଡ଼ା PM-JDY ଖାତା ମାଧ୍ୟମରେ DBT, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜୀବନ ଜ୍ୟୋତି ବୀମା ଯୋଜନା, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ସୁରକ୍ଷା ବୀମା ଯୋଜନା, ଅଟଳ ପେନସନ ଯୋଜନା ଓ ମୁଦ୍ରା ଯୋଜନା ଭଳି ସୁବିଧା ସହ ଲୋକଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ାଯାଉଛି।
ଡିଜିଟାଲ ବ୍ୟାଙ୍କିଂକୁ ମଧ୍ୟ ଜନଧନ ଯୋଜନା ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛି। ଅଗଷ୍ଟ ୧୯ ସୁଦ୍ଧା ଜନଧନ ଖାତାଧାରୀଙ୍କୁ ୪୧.୨୯ କୋଟି ରୁପେ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ ଜାରି କରାଯାଇଛି। ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ATM ଓ ବିଭିନ୍ନ ପଏଣ୍ଟ-ଅଫ୍-ସେଲ୍ ମେସିନରେ ଡିଜିଟାଲ କାରବାରର ସୁବିଧା ମିଳୁଛି।
ଦେଶର ବ୍ୟାପକ ଆର୍ଥିକ ସମାବେଶରେ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତି ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି। ୨୦୧୮ରେ ଭାରତର Financial Inclusion Index ୫୩.୯ ଥିବାବେଳେ ୨୦୨୬ରେ ଏହା ୬୭କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
୫୯.୦୯ କୋଟି ଖାତାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୩.୧୬ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଜମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଜନଧନ ଯୋଜନା ଗତ ୧୨ ବର୍ଷରେ ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ସମାବେଶ ଅଭିଯାନକୁ ଏକ ନୂଆ ଆକାର ଦେଇଛି। ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାରେ ସୀମିତ ନରହି ଏହା ଏବେ ଋଣ, ବୀମା, ପେନସନ, ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ ଓ ସରକାରୀ ଲାଭର ଏକ ବ୍ୟାପକ ଦ୍ୱାର ପାଲଟିଛି।
