ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ୧୨ଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ସୋମନାଥ ଅନ୍ୟତମ। ଗୁଜରାଟର ପ୍ରଭାସ ପାଟଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିର ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନତମ ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ସହ ଏହା ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ମଧ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ। ବିଶେଷକରି ମହମ୍ମଦ ଗଜନୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣକୁ ନେଇ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ, ଲୋକପ୍ରଚଳିତ କାହାଣୀ ଓ ମତଭେଦ ରହିଛି।
ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଉପରେ କେତେ ଥର ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିଲା?
ଲୋକପ୍ରଚଳିତ ଧାରଣା ଅନୁଯାୟୀ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ୧୭ ଥର ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ତେବେ ଇତିହାସବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ସର୍ବସମ୍ମତି ନାହିଁ। ବିଭିନ୍ନ ଐତିହାସିକ ଉତ୍ସରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳିଥାଏ। ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଯେ ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଏକାଧିକ ଥର ଆକ୍ରମଣ, ଲୁଟ୍ ଓ କ୍ଷତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା।
ମହମ୍ମଦ ଗଜନୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ
ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଆକ୍ରମଣ ୧୦୨୫–୨୬ ମସିହାରେ ଗଜନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଶାସକ ମହମ୍ମଦ ଗଜନୀ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଗୁଜରାଟରେ ଚାଲୁକ୍ୟ ବଂଶର ରାଜା ଭୀମ ପ୍ରଥମଙ୍କ ଶାସନ ଚାଲିଥିଲା। ସମକାଳୀନ ପାର୍ସୀ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଐତିହାସିକ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଗଜନୀ ମନ୍ଦିରର ସମ୍ପଦ ଲୁଟ୍ କରିବା ସହ ମନ୍ଦିରକୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କରିଥିଲେ। କେତେକ ବିବରଣୀରେ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିବା ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ମିଳେ। ତେବେ ଏହି ଘଟଣାର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ନେଇ ଇତିହାସବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ରହିଛି।
ସତରେ କେତେ ସୁନା ଲୁଟ୍ ହୋଇଥିଲା?
ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରରୁ ୬ ଟନ୍ ସୁନା ଲୁଟ୍ ହୋଇଥିବା ଦାବି ବହୁ ପୁସ୍ତକ, ପ୍ରବନ୍ଧ ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ପାର୍ସୀ ଇତିହାସକାରମାନେ ଗଜନୀ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ସୁନା, ରୂପା, ହୀରା, ରତ୍ନ ଓ ଅଳଙ୍କାର ନେଇଥିବା କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
ତେବେ ୬ ଟନ୍ ସୁନା କିମ୍ବା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ସମ୍ପଦ ଲୁଟ୍ ହୋଇଥିବା ଦାବିକୁ ସମସ୍ତ ଇତିହାସବିଦ୍ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହାର ପ୍ରମାଣ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ମତ ରହିଛି। ସେହି କାରଣରୁ ୬ ଟନ୍ ସୁନା ସମ୍ପର୍କିତ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଏକ ଐତିହାସିକ ଦାବି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ନିର୍ବିବାଦ ସତ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ।
ଆଜିର ଦରରେ ୬ ଟନ୍ ସୁନାର ମୂଲ୍ୟ କେତେ?
ଯଦି ଧରାଯାଏ ଯେ ଲୁଟ୍ ହୋଇଥିବା ସୁନାର ପରିମାଣ ୬ ଟନ୍ (୬,୦୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ) ଥିଲା, ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନର ବଜାର ଦର ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୯,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ହୋଇପାରେ। ଏହି ହିସାବ ୨୪ କ୍ୟାରେଟ୍ ସୁନାର ପ୍ରତି ୧୦ ଗ୍ରାମ ଦର ପ୍ରାୟ ୧.୫୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଧରି ଆନୁମାନିକ ଭାବେ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ସମୟ ଅନୁସାରେ ସୁନାର ବଜାର ଦର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ।
ବାରମ୍ବାର ପୁନଃନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି ସୋମନାଥ
ଇତିହାସରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ପରେ ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି। ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନ ହେବା ପରେ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ପଦକ୍ଷେପରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିରର ପୁନଃନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଆଜି ଏହି ମନ୍ଦିର କେବଳ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ଧାର୍ମିକ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।
