ପୁରୀର ପ୍ରାଚୀନ ମଠଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏମାର ମଠର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ରହିଛି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମଠ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାକୁ ଘିରି ରହିଥିବା ଅନେକ ଐତିହାସିକ କାହାଣୀ ଓ ରହସ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚିତ। ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ମଠର ଏକ ବନ୍ଦ କୋଠରୀରୁ ୫୨୨ଟି ରୂପା ଇଟା ଉଦ୍ଧାର ହେବା ପରେ ଏମାର ମଠ ପୁଣିଥରେ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଥିଲା।
ଏହି ମଠ ସହ ଜଡ଼ିତ ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥା ହେଉଛି ଏହାର କଥିତ ଗୁପ୍ତ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ। ଐତିହାସିକ ଗବେଷଣା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ମଠ ଭିତରେ ଏକ ବନ୍ଦ କୋଠରୀ ରହିଛି, ଯାହା ସହ ଏକ ଭୂତଳ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିବା ନେଇ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଆସୁଛି। ତେବେ ଏହି ସୁଡ଼ଙ୍ଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ସରକାରୀ ପ୍ରମାଣ ପ୍ରକାଶ ପାଇନାହିଁ।
ଇତିହାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଏମାର ମଠର ପୂର୍ବ ନାମ ଥିଲା ଶ୍ରୀରାଜଗୋପାଳାଚାର୍ଯ୍ୟ ମଠ। ବିଶିଷ୍ଟ ବୈଷ୍ଣବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରୀରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ଦୀକ୍ଷା ପରେ ଶ୍ରୀରାଜଗୋପାଳ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏହି ମଠର ପ୍ରଥମ ମହନ୍ତ ଥିବା କୁହାଯାଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଇଂରାଜ ଶାସନ କାଳରେ “ଏମାର” ନାମର ପ୍ରଚଳନ ହୋଇଥିବା ନେଇ ଇତିହାସବିଦ୍ମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି।
କେତେକ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀରେ ଦାବି କରାଯାଇଛି ଯେ, ଏହି ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା। କିଛି ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ମଠର ମହନ୍ତମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ପଥ ଦେଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଆଉ କେତେକ କାହାଣୀରେ ବାଲିସାହି ସ୍ଥିତ ବାଲି ନଅର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର ଏକ ଶାଖା ଯାଇଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ତେବେ ଏହି ସବୁ ବିବରଣୀର ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟତାକୁ ନେଇ ଗବେଷଣା ଜାରି ରହିଛି। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏମାର ମଠର ଗୁପ୍ତ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ପୁରୀର ଇତିହାସ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଅମୀମାଂସିତ ରହସ୍ୟ ଭାବେ ଲୋକଙ୍କ କୌତୁହଳ ବଢ଼ାଇ ଆସୁଛି।
