ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଅବସରରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କର ମହାସ୍ନାନ ନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ୧୦୮ଟି ପବିତ୍ର କଳସର ଜଳରେ ହେଉଥିବା ଏହି ଅଭିଷେକ ପରମ୍ପରା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଚାଲିଆସୁଛି।
କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାସ୍ନାନ ପରେ ଘଟେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ୧୪ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାପ୍ରଭୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସମୟକୁ ଅଣସର କାଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ଏହି ମହାସ୍ନାନ ପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜ୍ୱର ହୋଇଥାଏ। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଥିବା ଅଣସର ଘରରେ ବିଶ୍ରାମ ଓ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ରଖାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପଟ ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ ଏବଂ କୌଣସି ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନର ଅନୁମତି ମିଳେନାହିଁ।
ଏହି ୧୪ ଦିନ ଧରି ଦଇତାପତି ସେବକମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବା କରିଥାନ୍ତି। ଔଷଧ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଚିକିତ୍ସା ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର ସେବା କରାଯାଏ, ଯେପରି ଘରର ଜଣେ ରୋଗୀଙ୍କର ଯତ୍ନ ନିଆଯାଏ।
ଏହି ଅନବସର କାଳକୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ କାଳ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ସାଂସାରିକ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବିରତି ନେଇ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି।
ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ଏହି ୧୪ ଦିନ ଭକ୍ତମାନେ କାହାର ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି?
ଏହି ସମୟରେ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ କିଲୋମିଟର ଦୂର ବ୍ରହ୍ମଗିରିସ୍ଥିତ ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିର ହିଁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଲଟିଯାଏ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନର ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର। ଅନବସରର ଏହି ୧୪ ଦିନ ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତଙ୍କର ଅପାର ସମାଗମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ରୀ ଜିଲ୍ଲାର ବ୍ରହ୍ମଗିରିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୀଠ—ଶ୍ରୀ ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିର।
ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ସବୁଜ ପ୍ରକୃତି ଓ ନଡ଼ିଆ ଗଛରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏହି ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜମାନ ଅଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ ଅଲାରନାଥ।
ପ୍ରାୟ ୫୦ ଫୁଟ ଉଚ୍ଚ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଏକର ପରିମିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିସ୍ତୃତ।
ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ଶିବ ମନ୍ଦିର, ନାଟମଣ୍ଡପ, ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ, ଭୋଗମଣ୍ଡପ ସହ ବିଭିନ୍ନ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ଛୋଟ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ପ୍ରତିବର୍ଷ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଅନବସର ଘରକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପଟ ବନ୍ଦ ରହେ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସେହି ସମୟରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶାର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଯାଏ ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିର।
ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି, ଅନବସର କାଳରେ ଅଲାରନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ରତ୍ନ ସିଂହାସନରେ ବିରାଜିତ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ।
ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅନବସର ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମଗିରିର ଏହି ପବିତ୍ର ପୀଠରେ ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ।
ଅଲାରନାଥଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚଳନ୍ତି ବିଗ୍ରହ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ରହିଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ଏମିତି ଏକ ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ଯିଏ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଜୀବ ଭାବରେ ବିରାଜମାନ।
ବିଶେଷକରି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିର କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପୀଠ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭକ୍ତି, ଭାବନା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଜୀବନ୍ତ କେନ୍ଦ୍ର।
ଓଡ଼ିଶାର ବ୍ରହ୍ମଗିରିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶ୍ରୀ ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ନଅ ଶହ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା। ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ଚତୁର୍ଥ ରାଜା ମଦନ ମହାଦେବଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ, ପ୍ରାୟ ୧୧୨୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା।
ମନ୍ଦିରର ଗର୍ଭଗୃହରେ କଳା ମୁଗୁନି ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରଭୁ ଅଲାରନାଥଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଗ୍ରହ ବିରାଜମାନ। ତାଙ୍କ ଚାରିଟି ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଶୋଭା ପାଉଛି।
ବିଗ୍ରହର ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ନିଦର୍ଶନ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଦ୍ରା ହେଉଛି ‘ଦଣ୍ଡାୟମାନ’—ଅର୍ଥାତ୍ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଠିଆ ରୂପ।
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦତଳେ ପ୍ରାର୍ଥନା ମୁଦ୍ରାରେ ବିରାଜମାନ ଅଛନ୍ତି ଗରୁଡ଼ ଦେବ। ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶ୍ରୀଦେବୀ ଓ ଭୂଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ଶୋଭା ପାଉଛି। ବିଗ୍ରହର ଉପରେ ରହିଛି ସୁନ୍ଦର ପଥର ଖୋଦେଇରେ ନିର୍ମିତ ତୋରଣ, ଯାହା ଦେବତ୍ୱର ମହିମାକୁ ଆହୁରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥାଏ।
ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଏହି ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାନୀୟ ସେବାୟତ ପରିବାର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିତ୍ୟସେବା କରିଆସୁଛନ୍ତି।
ଏହି ମନ୍ଦିର କେବଳ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ନିଦର୍ଶନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅଗଣିତ ଭକ୍ତଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଓ ବିଶ୍ୱାସର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପୀଠ।
ପ୍ରଭୁ ଅଲାରନାଥଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଆଉ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ବେଶ୍ ପ୍ରଚଳିତ।
କଥା ଅଛି, ସତ୍ୟଯୁଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଦେବ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବା ପାଇଁ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—ମୋର ଏକ ବିଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣ କରି ନିୟମିତ ପୂଜା କର।
ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରି ବ୍ରହ୍ମାଦେବ କଳା ମୁଗୁନି ପଥରରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଆଜି ଅଲାରନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଯେଉଁ ବିଗ୍ରହ ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ବିଗ୍ରହ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଦେବ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେହି ସ୍ଥାନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ଅନ୍ୟ ଏକ ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଦେବ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପାଦ ରଖି ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେହି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା।
ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯିଏ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅଲାରନାଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ଇତିହାସର ଏକ ସମୟରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିଗ୍ରହ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପୂଜ୍ୟ ହୋଇ ରହିଥିଲେ।
