ସ୍ନାନଯାତ୍ରାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ‘ଗଜବେଶ’: ଜାଣନ୍ତୁ ହାତୀବେଶ ପଛରେ ରହିଥିବା ଭକ୍ତିର ଅପୂର୍ବ କାହାଣୀ

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଲୀଳା ଯେତିକି ରହସ୍ୟମୟ, ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସେତିକି ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ବେଶ ମଧ୍ୟରୁ ‘ଗଜବେଶ’ ବା ‘ହାତୀବେଶ’ ଅନ୍ୟତମ। ଏହାକୁ ଗଜାନନ ବେଶ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଅର୍ଥାତ୍ ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଏହି ଦିବ୍ୟ ବେଶରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଅନନ୍ୟ ବେଶ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଦେଶ-ବିଦେଶରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ପୁରୀ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି।

କ’ଣ ରହିଛି ଗଜବେଶର ପରମ୍ପରା?

ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ରତ୍ନବେଦୀରୁ ପହଣ୍ଡିରେ ସ୍ନାନମଣ୍ଡପକୁ ଅଣାଯାଏ। ସେଠାରେ ସୁନାକୂଅର ୧୦୮ଟି ପବିତ୍ର କଳସ ଜଳରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହାଅଭିଷେକ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସ୍ନାନ ନୀତି ପରେ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୃଙ୍ଗାର କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ ହାତୀମୁଖ ଆକୃତିର ମୁଖା ସହ ଅଳଙ୍କୃତ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଫୁଲ ଆକୃତିରେ ସଜାଯାଏ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାରକୁ ‘ଗଜବେଶ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଗଜବେଶ ପଛରେ ରହିଛି ଭକ୍ତିର ଅପୂର୍ବ କାହାଣୀ

ଗଜବେଶ ପରମ୍ପରା ପଛରେ ଭକ୍ତି ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅତୁଟ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ସୁନ୍ଦର କାହାଣୀ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି।

ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ୧୫ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଗଣପତି ଭଟ୍ଟ ନାମକ ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ପଣ୍ଡିତ ଏବଂ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ପରମ ଉପାସକ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପୁରୀ ଆସିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ସେ ନିଜ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବ ଗଣେଶଙ୍କ ହାତୀମୁଖ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖିପାରିନଥିଲେ। ଏଥିରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମର୍ମାହତ ହୋଇ ପୁରୀ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାକୁ ମନସ୍ଥ କରିଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜ ଭକ୍ତର ମନର ବ୍ୟଥା ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ଭକ୍ତର ନିଷ୍କପଟ ଭକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ସେ ଅଲୌକିକ ଲୀଳା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଗଣପତି ଭଟ୍ଟ ପୁଣିଥରେ ସ୍ନାନମଣ୍ଡପକୁ ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।

ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ କଳା ଗଜାନନ ସ୍ୱରୂପରେ, ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର ଶ୍ୱେତ ଗଜାନନ ସ୍ୱରୂପରେ ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ପଦ୍ମଫୁଲ ବେଶରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖି ଗଣପତି ଭଟ୍ଟ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ସେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ପରମେଶ୍ୱର ଏକ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଭକ୍ତ ଯେଉଁ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରେ, ସେ ସେହି ରୂପରେ ହିଁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି।

କ’ଣ ସନ୍ଦେଶ ଦିଏ ଗଜବେଶ?

ଗଜବେଶ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ନୁହେଁ, ବରଂ ସନାତନ ଧର୍ମର ସମନ୍ୱୟବାଦୀ ଦର୍ଶନର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରତୀକ। ଏହା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଈଶ୍ୱର କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୂପରେ ସୀମିତ ନୁହନ୍ତି। ଭକ୍ତର ଭାବନା, ଆସ୍ଥା ଓ ସମର୍ପଣ ଅନୁଯାୟୀ ଭଗବାନ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

ଏହି କାରଣରୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ‘ଭକ୍ତବତ୍ସଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭାବନାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବେଶ ଓ ଲୀଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସନ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ହିଁ ପରମ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି।

ଆଜି ବି ଅତୁଟ ରହିଛି ଏହି ପରମ୍ପରା

ଆଜି ମଧ୍ୟ ପୁରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧି ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଗଜବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ବେଶ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ସମବେତ ହୋଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାଲାଭ କରି ନିଜକୁ ଧନ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି।

ଗଜବେଶ କେବଳ ଏକ ଶୃଙ୍ଗାର ନୁହେଁ; ଏହା ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅଟୁଟ ବିଶ୍ୱାସ, ନିଷ୍କପଟ ପ୍ରେମ ଏବଂ ସମର୍ପଣର ଚିରନ୍ତନ ପ୍ରତୀକ।