ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରାରେ ସବୁଠୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଗୌରବମୟ ନୀତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛେରା ପହଁରା ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ମହାରାଜ ସ୍ୱୟଂ ସୁନା ଖଡ଼ିକା ଧରି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରଥ ସଫା କରନ୍ତି। ଏହି ନୀତି ସେବା, ବିନମ୍ରତା ଓ ସମତାର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ଯାତ୍ରା ଏବଂ ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରାଯାଏ।
ଇତିହାସବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମତାନୁସାରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜା କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ଛେରା ପହଁରା ପରମ୍ପରାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ପ୍ରାଚୀନ ତଥ୍ୟ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ନୀତି କେବଳ ରଥ ଉପରେ ସୀମିତ ନଥିଲା। ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପହଣ୍ଡି ସମୟରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସିଂହଦ୍ୱାର ପାହାଚ ଏବଂ ସମ୍ମୁଖ ରାସ୍ତାକୁ ମଧ୍ୟ ସୁନା ଖଡ଼ିକାରେ ଓଳାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚଶହ ବର୍ଷ ପୂର୍ବର ଧାର୍ମିକ ସାହିତ୍ୟ, ବିଶେଷକରି ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଛେରା ପହଁରାର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଏହାରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଏହି ପରମ୍ପରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଇଂରେଜ ପ୍ରଶାସକ ଜନ ବିମ୍ସ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଲେଖାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଯେ ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ଗଜପତି ମହାରାଜ ମନ୍ଦିର ପାହାଚକୁ ସୁନା ଝାଡ଼ୁରେ ସଫା କରୁଥିଲେ।
ଗବେଷକମାନଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ, ଗଜପତି ଦିବ୍ୟସିଂହ ଦେବଙ୍କ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଚ ଓ ରାସ୍ତାରେ ଏହି ନୀତି ପାଳନ ହେଉଥିଲା। ପରେ ରାଜା ମୁକୁନ୍ଦ ଦେବଙ୍କ ଅମଳରୁ ରଥ ଉପରେ ଛେରା ପହଁରା କରିବାର ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
‘ଛେରା’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ମିଶ୍ରିତ ପଦାର୍ଥକୁ ବୁଝାଉଥିବା ବେଳେ ‘ପହଁରା’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଓଳାଇବା ବା ସଫା କରିବା। ଛେରା ପହଁରା ସମୟରେ ଗଜପତି ମହାରାଜ କେବଳ ରଥ ସଫା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଦର୍ଶନ, ବନ୍ଦାପନା, କର୍ପୂର ଆଳତି, ଚାମର ସେବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ନୀତି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଇଲମ ଓ ମାଳଫୁଲ ଲାଗି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ଗଜପତିଙ୍କୁ ଛେରା ପହଁରା ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। ଏହାପରେ ଗଜପତି ମହାରାଜ ପାରମ୍ପରିକ ରାଜବେଶ ପରିଧାନ କରି ଶ୍ରୀନଅରରୁ ବିଧିବଦ୍ଧ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ରଥ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି। ସେହି ସମୟରେ ରାଜପରିବାର ସଦସ୍ୟ, ରାଜଗୁରୁ, ସେବାୟତ ଓ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ବିଭିନ୍ନ ପଦାଧିକାରୀ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତି।
ରାଜଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିବା ସୁନା ଖଡ଼ିକା ଗ୍ରହଣ କରି ଗଜପତି ମହାରାଜ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ତାଳଧ୍ୱଜ ରଥ, ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନନ୍ଦିଘୋଷ ଏବଂ ଶେଷରେ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଦର୍ପଦଳନ ରଥରେ ଛେରା ପହଁରା ସେବା ସମ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ରଥ ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ବିଛାଯାଏ ଓ ଚନ୍ଦନପାଣି ଛିଞ୍ଚାଯାଏ।
ଯଦି କୌଣସି କାରଣବଶତଃ ଗଜପତି ମହାରାଜ ଉପସ୍ଥିତ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଦିରସ୍ତ ସେବକ ଏହି ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରିଥାଆନ୍ତି। କୋଭିଡ୍ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ନୀତି ମୁଦିରସ୍ତ ସେବକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ଛେରା ପହଁରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ନୀତି ନୁହେଁ; ଏହା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ ବୋଲି ଦର୍ଶାଉଥିବା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ।
