ସକାଳୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ସ୍କୁଲ ଯିବା, କ୍ଲାସରେ ବସିବା, ପରୀକ୍ଷା ଦେଇ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିବା ଏବଂ ତା’ପରେ 9-ଟୁ-5 ଚାକିରିରେ ଯୋଗଦେବା—ଆଜି ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ସାଧାରଣ ରୁଟିନ୍ ହୋଇଯାଇଛି। ଆମକୁ ଲାଗେ ଯେ, ଦୁନିଆ ସବୁବେଳେ ଏମିତି ହିଁ ଚାଲିଆସୁଛି। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠା ଖୋଲି ଦେଖିଲେ ଚିତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ।
ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମଣିଷ ସମାଜରେ ଆଜି ଭଳି ଔପଚାରିକ ସ୍କୁଲ ନଥିଲା, ନା ଥିଲା ଅଫିସର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ। ଆଜି ଯେଉଁ ରୁଟିନ୍କୁ ଆମେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଏବଂ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ତାହା ବାସ୍ତବରେ ମଣିଷର ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ବିକାଶର ଫଳ।
ପ୍ରାଚୀନ ଗୁରୁକୁଳ ଏବଂ କାରିଗରୀ ଶିକ୍ଷାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଶିଖିବାର ଯାତ୍ରା କିପରି ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରି, ନିୟମ, ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଏବଂ ଆଧୁନିକ କର୍ପୋରେଟ୍ ଚାକିରିର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସିଢ଼ିରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଏହାର କାହାଣୀ ଖୁବ ରୋଚକ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରିବା ଭଳି।
ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଶିକ୍ଷା କିପରି ମିଳୁଥିଲା?
ଇତିହାସର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ କୌଶଳ ଶିଖିବାର ପ୍ରଣାଳୀ ଆଜି ଭଳି କୌଣସି ଚାରିକାନ୍ଥ ଭିତରେ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ସୀମିତ ନଥିଲା।
ସେହି ସମୟରେ ପିଲାମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ନିଜ ପରିବାର, ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀ, ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା କୌଣସି ଦକ୍ଷ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ରହି କାମ ଶିଖୁଥିଲେ।
ଜୀବନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବ୍ୟବହାରିକ ଜ୍ଞାନ ଯେପରିକି ଚାଷ, ପଶୁପାଳନ, କାରିଗରୀ କାମ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟିକ କୌଶଳକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ପଢ଼ିବା ଏବଂ ଲେଖିବା ଶିଖାଉଥିବା କିଛି କେନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେଠାକୁ ଯିବାର ସୁଯୋଗ କେବଳ ସୀମିତ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ମିଳୁଥିଲା। ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନର ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ବଡ଼ମାନଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିବା କାମ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଥିଲା।
ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ଏବଂ ଚୀନର ରାଜକୀୟ ପରମ୍ପରା
ଆଜି ଭଲ ପଦ କିମ୍ବା କ୍ୟାରିୟର ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ଦେବା ଏକ ସାଧାରଣ କଥା। କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଳ ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନରେ ରହିଥିଲା।
ସୁଇ ରାଜବଂଶ ସମୟରେ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସରକାରୀ ପ୍ରଶାସନରେ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ପରୀକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପରେ ତାଙ୍ଗ ଏବଂ ସଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ଏହି ରାଜକୀୟ ପରୀକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିଥିଲେ।
ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ପରିବାର କିମ୍ବା ବଂଶ ଆଧାରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯୋଗ୍ୟତା ଆଧାରରେ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ଚୟନ କରିବା।
ତେବେ ସେହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ଯୋଗୁଁ ଏହାର ଲାଭ ସୀମିତ ଲୋକଙ୍କୁ ହିଁ ମିଳୁଥିଲା। ଶେଷରେ 1905 ମସିହାରେ ଏହି ପୁରୁଣା ପରୀକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକାରିକ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା।
ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ବଦଳାଇଦେଲା ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା
18ଶ ଏବଂ 19ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆସିଥିବା ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ମଣିଷ ଇତିହାସରେ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା।
ବଡ଼ ବଡ଼ ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରି ଖୋଲିବା ଏବଂ ମେସିନ୍ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ଏଭଳି ଶ୍ରମିକ ଏବଂ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ଅତି କମରେ ପଢ଼ିବା, ଲେଖିବା, ଗଣନା କରିବା ଏବଂ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନିବା ଜାଣିଥିବେ।
ଏହି ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି ପଢ଼ାଇବା ଏବଂ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରିବା ଭଳି ସ୍କୁଲ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିକାଶରେ ଭୂମିକା ନେଲା।
ସରକାରମାନେ ନିଜ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ସାର୍ବଜନୀନ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ।
ଏହିପରି ଭାବେ ନିୟମିତ କ୍ଲାସ୍, ସମୟସାରଣୀ, ସ୍କୁଲ ଘଣ୍ଟି ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶିଳ୍ପ ଯୁଗର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ବିକଶିତ ହେଲା।
ଚାଷ ଜମିରୁ ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ 8 ଘଣ୍ଟିଆ କାମର ଲଢ଼େଇ
ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ପୂର୍ବରୁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ନିଜ ଜମି କିମ୍ବା ଘରେ ଛୋଟ ଆକାରରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଆଜି ଭଳି ସମୟର କଠୋର ନିୟମ ନଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରି ଯୁଗ ଆସିବା ପରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାମ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ କରାଗଲା।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ 12ରୁ 16 ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏହାର ଖରାପ ପ୍ରଭାବ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଅଧିକାର ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଥିବା ଶ୍ରମିକ ଆନ୍ଦୋଳନ ପରେ କାମର ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବାର ଦାବି ଜୋର ଧରିଥିଲା।
1919 ମସିହାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶ୍ରମ ସଂଗଠନ ବା ILO ନିଜର ପ୍ରଥମ ନୀତି ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଦିନ 8 ଘଣ୍ଟା ଏବଂ ସପ୍ତାହରେ 48 ଘଣ୍ଟା କାମ କରିବାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲା।
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଜି ଆମେ ଦେଖୁଥିବା 9-ଟୁ-5 ଚାକିରି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଏକ ମାନକ ହୋଇଗଲା।
ଶିକ୍ଷାରୁ ଚାକିରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସାମାଜିକ ସିଢ଼ି
ସମୟ ବିତିବା ସହିତ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଚାକିରି ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଆହୁରି ମଜବୁତ ହେଲା।
ସ୍କୁଲରେ ମୌଳିକ ପଢ଼ା-ଲେଖା ଶିଖାଯାଇଲା, କଲେଜରେ ବିଶେଷ କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଦିଆଗଲା ଏବଂ ଏହା ପରେ ମିଳୁଥିବା ଡିଗ୍ରୀ ଚାକିରି ଏବଂ ରୋଜଗାରର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଗଲା।
କିନ୍ତୁ ଏହି ପୂରା ପ୍ରକ୍ରିୟା କୌଣସି ପ୍ରାକୃତିକ ନିୟମ ନୁହେଁ। ଏହା ମଣିଷ ସମାଜ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ଆଜି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ୁଥିବା ସମୟରେ ଏହି ପୁରୁଣା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୁଣି ଥରେ ବଦଳୁଛି।
ଏବେ ଅନେକ କମ୍ପାନୀ କେବଳ କାଗଜରେ ଥିବା ଡିଗ୍ରୀ ଅପେକ୍ଷା ବ୍ୟବହାରିକ କୌଶଳ, ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ନୂଆ କଥା ଶିଖିବାର କ୍ଷମତାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଏହା ସହିତ ୱର୍କ ଫ୍ରମ୍ ହୋମ୍, ପାର୍ଟ-ଟାଇମ୍ କାମ ଏବଂ ଫ୍ଲେକ୍ସିବଲ୍ ୱର୍କିଂ ଆୱର୍ସ ଭଳି ନୂଆ କାମ କରିବାର ପ୍ରଣାଳୀ 9-ଟୁ-5 ଚାକିରିର ପୁରୁଣା ଢାଞ୍ଚାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି।
ଅର୍ଥାତ୍, ଯେଉଁ ସ୍କୁଲ-ଡିଗ୍ରୀ-ଚାକିରିର ରାସ୍ତାକୁ ଆମେ ଆଜି ସାଧାରଣ ଜୀବନର ଅଂଶ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଇତିହାସରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଏବେ ପୁଣି ବଦଳୁଛି।
