ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଆସ୍ଥା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ। ଏହି ସମୟରେ ପୁରୀ ସହର ପାଲଟିଯାଏ ଏକ ବିରାଟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ରରେ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଧ୍ୱନିରେ କମ୍ପିଉଠେ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ। କିନ୍ତୁ ରଥଯାତ୍ରାରେ ପୁରୀ ଆସିଲେ କେବଳ ରଥ ଟାଣିବା କିମ୍ବା ଦର୍ଶନ କରିବା ଯଥେଷ୍ଟ କି? ନା… ଏହି ପବିତ୍ର ସହରରେ ରହିଛି ଅନେକ ଅନୁଭୂତି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ କରିଦେବ ଆହୁରି ସ୍ମରଣୀୟ।
ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଧାମରୁ। ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁ, ବଡ଼ଠାକୁର ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ଛାଡ଼ି ରଥାରୂଢ଼ ହୋଇ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହା ଏମିତି ଏକ ପରମ୍ପରା, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ ନିଜେ ଭକ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି।
ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଠିଆ ହୋଇ ତିନିଟି ବିଶାଳ ରଥର ଯାତ୍ରା ଦେଖିବା ହେଉଛି ଏକ ଅଲୌକିକ ଅନୁଭୂତି। ଭକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ ଓ ସମବେତ କୀର୍ତ୍ତନର ଏହି ପରିବେଶ ଜଣେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ମନରେ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ଛାପ ଛାଡ଼ିଯାଏ।
ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରର ମହତ୍ତ୍ୱ ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଏ। ଏଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁ କିଛିଦିନ ବିରାଜମାନ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନେ ଏହାକୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ବା ମାଉସୀଘର ଯାତ୍ରାର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ମାନନ୍ତି।
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭୂତି ପରେ ପୁରୀ ସମୁଦ୍ର ବେଳାଭୂମିରେ କିଛି ସମୟ ବିତାଇବା ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଲଗା ଅନୁଭବ। ସକାଳର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟାର ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ମନକୁ ଶାନ୍ତିରେ ଭରିଦିଏ।
ପୁରୀ ଆସି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହାପ୍ରସାଦର ସ୍ୱାଦ ନନେଲେ ଯାତ୍ରା ଅଧାରେ ରହିଯାଏ। ଆନନ୍ଦ ବଜାରରେ ମିଳୁଥିବା ଅଭଡ଼ା, ଖେଚୁଡ଼ି, ଡାଲମା ଓ ଖଜା କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ଭକ୍ତିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା।
ଯଦି ସମୟ ଥାଏ, ତେବେ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ସାତପଡ଼ାର ଚିଲିକା ହ୍ରଦ କିମ୍ବା ରଘୁରାଜପୁର ଐତିହ୍ୟ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟ ବୁଲିପାରିବେ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର କଳା, ପ୍ରକୃତି ଓ ଐତିହ୍ୟକୁ ନିକଟରୁ ଅନୁଭବ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ।
ପୁରୀର ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଗୋଟିଏ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଭକ୍ତି, ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ ମାନବିକତାର ଏକ ମହାମିଳନ। ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ରହିଛି ଇତିହାସ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ଦିରରେ ରହିଛି ଆସ୍ଥା, ଆଉ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରହିଛି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅପାର କୃପା। ସେଥିପାଇଁ ରଥଯାତ୍ରାରେ ପୁରୀକୁ ଆସିବା କେବଳ ଏକ ଭ୍ରମଣ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜୀବନର ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅନୁଭୂତି।
