ପୁରୀ: ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭକ୍ତି, ପରମ୍ପରା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସମନ୍ୱୟ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ଯାତ୍ରାକୁ ‘ଗୁଣ୍ଡିଚା ମହୋତ୍ସବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମହୋତ୍ସବର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ତିନିଟି ଭବ୍ୟ ରଥ—ନନ୍ଦିଘୋଷ, ତାଳଧ୍ୱଜ ଓ ଦର୍ପଦଳନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରଥର ନିଜସ୍ୱ ଇତିହାସ, ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।
ନନ୍ଦିଘୋଷ – ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥ
୧୬ଟି ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ନନ୍ଦିଘୋଷ ହେଉଛି ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥ। ପୀତ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଆବରଣରେ ସଜିଥିବା ଏହି ରଥ ବିଜୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ବିବେଚିତ। ରଥରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସହ ଉତ୍ସବ ବିଗ୍ରହ ଶ୍ରୀମଦନମୋହନ ବିରାଜମାନ ହୁଅନ୍ତି।
ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ଦର୍ଶନ ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଭକ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ଓ ମୁକ୍ତିର ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହା ମଣିଷକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ କରେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।
ତାଳଧ୍ୱଜ – ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ
ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ତାଳଧ୍ୱଜ ରଥରେ ୧୪ଟି ଚକ ରହିଥାଏ। ସବୁଜ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଏହି ରଥ ସାହସ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ରଥର ରଜ୍ଜୁକୁ ‘ବାସୁକୀ’ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ ଏବଂ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ସହ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସବ ବିଗ୍ରହ ଏଥିରେ ବିରାଜ କରନ୍ତି।
ପ୍ରଚଳିତ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ତାଳଧ୍ୱଜ ରଥ ଦର୍ଶନ କଲେ ଜୀବନର ବାଧା-ବିଘ୍ନ ଦୂର ହୁଏ ଏବଂ ସାହସ ଓ ସ୍ଥିରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଦର୍ପଦଳନ – ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ କରୁଣାର ପ୍ରତୀକ
ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥ ଦର୍ପଦଳନ କିମ୍ବା ଦେବଦଳନ ନାମରେ ପରିଚିତ। ୧୨ଟି ଚକ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ରଥ କଳା ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଆବରଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ। ଏହା ଶକ୍ତି, କରୁଣା ଓ ଅହଂକାର ବିନାଶର ପ୍ରତୀକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ଧାର୍ମିକ ମତାନୁସାରେ, ଦର୍ପଦଳନ ରଥ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଣିଷର ଅହଂକାର ଦୂର ହେବା ସହ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି, ସୁସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତିର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।
ରଥଯାତ୍ରାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବାର୍ତ୍ତା
ରଥଯାତ୍ରା ମାଧ୍ୟମରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଥାନ୍ତି। ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭେଦଭାବ ବିନା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦର୍ଶନ ଦେବା ହେଉଛି ଏହି ମହାପର୍ବର ମୂଳ ସନ୍ଦେଶ। ତିନି ରଥର ଦର୍ଶନ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଭକ୍ତି, ବିନମ୍ରତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ସଞ୍ଚାର କରେ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।
ଏହି କାରଣରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲକ୍ଷାଧିକ ଭକ୍ତ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ତିନି ରଥର ଦର୍ଶନ କରି ନିଜ ଜୀବନର ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ କାମନା କରିଥାନ୍ତି।
