ନେପାଳରେ ପୁଣି ପ୍ରକୃତିର ତାଣ୍ଡବ: ବନ୍ୟା, ଭୂସ୍ଖଳନ ପଛରେ କେବଳ ବର୍ଷା ନୁହେଁ, ରହିଛି ଅନେକ ବଡ଼ କାରଣ

ନେପାଳରେ ପୁଣି ଥରେ ପ୍ରକୃତିର ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ମୂଷଳଧାରା ବର୍ଷା, ଫୁଲିଥିବା ନଦୀ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଧସିବା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି। ବନ୍ୟା ଓ ଭୂସ୍ଖଳନରେ ରାସ୍ତା, ପୋଲ ଏବଂ ଘର ଭାସିଯାଇଥିବା ବେଳେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଯାଇଛି।

ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ନେପାଳରେ ବାରମ୍ବାର ଏଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ କାହିଁକି ଘଟୁଛି? ଏହା ପଛରେ କେବଳ ମୂଷଳଧାରା ବର୍ଷା ନୁହେଁ। ଭୂଗର୍ଭୀୟ ଗତିବିଧି, ଗ୍ଲେସିୟର ତରଳିବା, ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ମାନବୀୟ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଏଥିପାଇଁ ଦାୟୀ।

ଭାରତୀୟ ଓ ୟୁରେସିଆନ୍ ପ୍ଲେଟ୍‌ର ଧକ୍କା

ନେପାଳର ଭୂଗର୍ଭୀୟ ଗଠନ ଏହାର ବିପଦର ଏକ ବଡ଼ କାରଣ। ପ୍ରାୟ 5 କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତୀୟ ଟେକ୍ଟୋନିକ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ୟୁରେସିଆନ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଛି।

ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ 20ରୁ 21 ମିଲିମିଟର ବେଗରେ ୟୁରେସିଆନ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଛି। ଏହି ଧକ୍କା ଯୋଗୁଁ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ଭୂମି ଉପରେ ନିରନ୍ତର ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ଏହା ନେପାଳରେ ଭୂକମ୍ପର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ।

ଭୂକମ୍ପ ପରେ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛି ପାହାଡ଼

ଭୂକମ୍ପ କେବଳ ଘରବାଡ଼ିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ ନାହିଁ, ପାହାଡ଼ର ଭିତର ଗଠନକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ କରିଦିଏ। 2015ର ବଡ଼ ଭୂକମ୍ପ ପରେ ପାହାଡ଼ର ଅନେକ ଅଂଶ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ।

ଏହା ପରେ ଛୋଟ-ବଡ଼ ଭୂଗର୍ଭୀୟ କମ୍ପନ ଓ ଲଗାତାର ବର୍ଷା ଦୁର୍ବଳ ଚଟାଣ ଏବଂ ମାଟିକୁ ଆହୁରି ଅସ୍ଥିର କରିଥାଏ। ଫଳରେ ଭୂସ୍ଖଳନର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଯାଏ।

ଗ୍ଲେସିୟର ତରଳିବା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କାରଣ

ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦ୍ରୁତ ଦେଖାଯାଉଛି। ପାହାଡ଼ର ଚଟାଣ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବରଫ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧନ ଭଳି କାମ କରେ। କିନ୍ତୁ ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ିବା ସହ ବରଫ ତରଳିବା ଫଳରେ ଚଟାଣ ଓ ମାଟିର ସ୍ଥିରତା କମିପାରେ।

ICIMODର 2026ର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, 2000 ମସିହା ପରଠାରୁ ହିନ୍ଦୁକୁଶ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗ୍ଲେସିୟର ତରଳିବାର ଗତି ଦ୍ୱିଗୁଣିତ ହୋଇଛି।

ତିବ୍ବତର ଗ୍ଲେସିୟର ହ୍ରଦ ବଢ଼ାଉଛି ବିପଦ

ନେପାଳ ଏବଂ ଏହାର ନିକଟସ୍ଥ ତିବ୍ବତୀୟ ପ୍ଲାଟୋରେ ହଜାର ହଜାର ଗ୍ଲେସିୟର ହ୍ରଦ ରହିଛି।

ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, କୋଶୀ, ଗଣ୍ଡକୀ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଲୀ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ 3,624ଟି ଗ୍ଲେସିୟର ହ୍ରଦ ରହିଛି। ଏଥିରୁ ଅତି କମରେ 47ଟି ହ୍ରଦକୁ ବିପଜ୍ଜନକ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି।

ଏହି 47ଟି ମଧ୍ୟରୁ 25ଟି ତିବ୍ବତରେ, 21ଟି ନେପାଳରେ ଏବଂ 1ଟି ଭାରତରେ ରହିଛି।

ଯଦି ଏହି ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକ ହଠାତ୍ ଫାଟିଯାଏ, ତେବେ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ପାଣି, ବରଫ, ମାଟି ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଚଟାଣ ତଳକୁ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସିପାରେ।

ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଉପତ୍ୟକା ବଢ଼ାଉଛି କ୍ଷୟକ୍ଷତି

ନେପାଳର ଅଧିକାଂଶ ନଦୀ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଉପତ୍ୟକା ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା କିମ୍ବା ଗ୍ଲେସିୟର ହ୍ରଦ ଫାଟିବା ଯୋଗୁଁ ହଠାତ୍ ନଦୀର ଜଳସ୍ତର ବଢ଼ିଲେ ପାଣିକୁ ବିସ୍ତାର ହେବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ମିଳେ ନାହିଁ।

ଫଳରେ ପାଣି ସହ ମାଟି, ପଥର ଓ ମଲବା ଅତ୍ୟଧିକ ବେଗରେ ତଳକୁ ଆସି ରାସ୍ତା, ପୋଲ, ଘର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ।

ମଣିଷର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ବଢ଼ାଉଛି

ନେପାଳର ପ୍ରାକୃତିକ ଭୂଗୋଳ ନିଜେ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ। ଏହା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲ କାଟିବା, ଅବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ, ଜମି ବ୍ୟବହାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ବଡ଼ ନିର୍ମାଣ କାମ ପାହାଡ଼ର ସ୍ଥିରତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି।

ସମତଳ ଜମିର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ନେପାଳରେ ଅନେକ ବସତି, ରାଜପଥ, ପୋଲ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରୋପାୱାର ପ୍ରକଳ୍ପ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଉପତ୍ୟକା ଓ ନଦୀ ନିକଟରେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି। ବନ୍ୟା କିମ୍ବା ଭୂସ୍ଖଳନ ହେଲେ ଏହି ଭିତ୍ତିଭୂମି ଅଧିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ କାରଣ

ନେପାଳ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ମୌସୁମୀ ବାୟୁର ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହିଛି। ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଲଗାତାର ଭାରି ବର୍ଷା ହୋଇପାରେ।

ପାହାଡ଼ର ଢାଲୁ ମାଟିରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପାଣି ପଶିଗଲେ ମାଟି ଭାରୀ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ସହ ଦୁର୍ବଳ ଚଟାଣ ଓ ଢାଲୁ ଭୂମି ଖସିବା ଆରମ୍ଭ କରିପାରେ। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଭୂସ୍ଖଳନ ଯୋଗୁଁ ନଦୀର ପ୍ରବାହ ଅବରୋଧ ହୋଇ ପରେ ହଠାତ୍ ବନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ।

ଏହି ବିପଦ କେବଳ ନେପାଳରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ

ନେପାଳର ପାହାଡ଼ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦର ପ୍ରଭାବ ସୀମା ଡେଇଁ ଭାରତ ଓ ବାଂଲାଦେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରେ।

ହିମାଳୟରୁ ବାହାରୁଥିବା ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ପାଣି ସହ ମାଟି, ଗାଦ ଓ ପଥରକୁ ତଳକୁ ନେଇଆସନ୍ତି। ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ପରେ ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶର ମୈଦାନୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ।

ତେଣୁ ନେପାଳରେ ହିମାଳୟୀ ପରିବେଶରେ ହେଉଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ କେବଳ ଏକ ଦେଶର ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ଏହା ସମଗ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ପରିବେଶ, ଜଳସମ୍ପଦ ଓ ଜନଜୀବନ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ।

ବାରମ୍ବାର ବିପଦର ସାମ୍ନା କରୁଛି ନେପାଳ

2016, 2017, 2019, 2020 ଏବଂ 2021 ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ନେପାଳରେ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ଓ ଭୂସ୍ଖଳନ ଘଟିଥିଲା। 2023 ଶେଷରେ ଆସିଥିବା ଭୂକମ୍ପ ମଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ଥିରତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା। 2024ରେ ମଧ୍ୟ ଭାରି ବର୍ଷା ଓ ଭୂସ୍ଖଳନ ଯୋଗୁଁ ବ୍ୟାପକ କ୍ଷୟକ୍ଷତି ହୋଇଥିଲା।

ଏସବୁ ଘଟଣା ଦେଖାଉଛି ଯେ ନେପାଳରେ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦର ଝୁମ୍ପ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଋତୁ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ କାରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ନୁହେଁ। ଭୂଗର୍ଭୀୟ ଗତିବିଧି, ଭୂକମ୍ପ, ଗ୍ଲେସିୟର ତରଳିବା, ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା, ଦୁର୍ବଳ ପାହାଡ଼ ଏବଂ ମାନବୀୟ ହସ୍ତକ୍ଷେପ—ସବୁ ମିଶି ନେପାଳକୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଦପ୍ରବଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିଣତ କରିଛି।